Lớp 11Ngữ Văn

Phân tích bài thơ: Bài ca ngắn đi trên bãi cát

Phân tích bài thơ: Bài ca ngắn đi trên bãi cát

       Nguyễn Văn Siêu đã nhận định rằng: “Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán”, ý muốn khẳng định tài năng thơ văn của Cao Bá Quát thời tiền Hán không có ai sánh bằng. Và “Bài ca ngắn đi trên bãi cát” là một trong những tác  phẩm đặc sắc, ấn tượng, để lại những chiêm nghiệm của nhà thơ về con đường công danh mà mình theo đuổi, cũng đồng thời chiêm nghiệm cho độc giả muốn thế hệ những triết lý nhân sinh quý báu.

       Mở đầu bài thơ là hình ảnh bãi cát dài đầy triết lí mà cũng ám ảnh, mang đến bao xúc cảm dấy lên trong tâm hồn người đọc:

Bạn đang xem: Phân tích bài thơ: Bài ca ngắn đi trên bãi cát

“Bãi cát dài lại bãi cát dài

Bài viết gần đây

Đi một bước như lùi một bước

Mặt trời đã lặn, chưa dừng được

Lữ khách trên đường nước mắt rơi”

        Hình ảnh bãi cát dài vô tận mênh mông tưởng chừng như đang nuốt chửng lấy người bộ hành đơn độc, đi một bước lại như lùi một bước. Câu thơ phần nào thể hiện sự bế tắc, bất lực cùng nỗi chua xót nghẹn ngào của người đi trên bãi cát. Người lữ khách trên đường “nước mắt rơi”, nam tử hán đại trượng phu mấy ai rơi nước mắt, nhưng ở đây người lữ khách cuối cùng đã rơi xuống giọt lệ chua xót, đau đớn, mệt nhọc của mình trước hành trình gian nan vô tận không tìm thấy nỗ lực để bước tiếp. Hình ảnh bãi cát ấy, những khó khăn đơn độc, bế tắc ấy phải chăng chính là hiện thân cho con đường danh vọng, con đường công danh mà Cao Bá Quát theo đuổi suốt cả một đời, cũng là con đường nam nhi thời xưa phải dày công theo đuổi, để khẳng định chí làm trai, nợ non sông của mình. Rằng “Đã sinh ra ở trên trời đấy, phải có danh gì với núi sông”. Giọt nước mắt đã rơi, phần nào cho thân bản thân người đi đường đang vô cùng mệt mỏi, nhọc nhằn với con đường luẩn quẩn, bế tắc, quanh co mà không có đích đến của mình đang đi?

       Ấy thế nhưng Cao Bá Quát vẫn không thể thoát ra, không thể từ bỏ được con đường mình đang theo đuổi, ông muốn được như tiên ông, nhưng cũng chính trong sự cố chấp và tham vọng ấy, mà nhà thơ chiêm nghiệm ra một triết lí nhân sinh đầy sâu sắc:

“Xưa nay phường danh lợi

Tất tả trên đường đời

Đầu gió hơi men thơm quán rượu

Người say vô số tỉnh bao người”.

       Phải, những người ham mê danh lợi, đắm chìm vào cái bả công danh, luôn phải ngược xuôi vất vả tất bật trên đường đời để mưu cầu cho tham vọng của mình, luẩn quẩn mệt nhọc trong vòng tranh đấu, trong những danh lợi ganh đua. Nhưng quy luật của cuộc sống vốn là vậy chăng, hơi men thơm ấy, những kẻ say có bao giờ có thể thoát ra, người say vô số, người tỉnh bao người. Biết rõ đấy là chốn lao xao, đầy nhiễu nhương, nham hiểm, nhưng vẫn dấn thân, vẫn bị hơi men say quyến rũ. Từ đó, nhà thơ nhắc nhở chúng ta, đừng chỉ biết để bản thân bị quấn vào vòng danh lợi luẩn quẩn, hãy biết làm chủ chính bản thân mình.

       Tiếp tục mạch cảm xúc ở khổ thơ trên, nhân vật người đi đường tiếp tục cảm thấy bế tắc, tuyệt vọng trước con đường bằng dài mù mịt mình đã và đang đi, cảm thấy muôn trùng mệt nhọc, gian truân.

“Bãi cát dài, bãi cát dài ơi!

Tính sao đây? Đường bằng mờ mịt

Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít?”

       Nếu ở những câu trên, là nhà thơ cất tiếng hỏi ra ngoại giới, thì đến khổ thơ cuối này, câu hỏi cật vất đầy bất lực, đầy vô vọng rất lại quay vào lòng mình, như vừa để phân trần, vừa để truy nguyên, mà cũng vừa bày tỏ phần nào nỗi cô đơn thấm dần vào từng thớ vỏ:

“Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng

Phía nam trời Nam, sóng dào dạt

Anh đứng làm chi trên bãi cát?”

       Xung quanh ông là thiên nhiên hùng vĩ nhưng không phải cái hùng vĩ để du thủy non sơn, mà cái hùng vĩ ấy, giờ đây cũng đầy bế tắc, muôn trùng, đều khiến cho người đi đường cảm thấy không có lối thoát. Đó phải chăng là hình ảnh ẩn dụ cho xã hội phong kiến thối nát, vô cùng bế tắc lúc bấy giờ, đồng thời bày tỏ khát vọng muốn tháo cũi sổ lồng, thoát khỏi ao bèo chật hẹp, tù túng ấy của nhà thơ?

       Bài ca ngắn đi trên bãi cát, là những dòng cảm xúc chán chường, tuyệt vọng, bế tắc của Cao Bá Quát trước con đường danh lợi mà mình theo đuổi, đồng thời bày tỏ được phần nào thực trạng thối nát, bế tắc của xã hội lúc bấy giờ, nên quả thực vô cùng ám ảnh trong tâm trí người đọc.

Đăng bởi: THPT Văn Hiến

Chuyên mục: Lớp 11, Ngữ Văn 11

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button